Hoe Nederlanders bezuinigen
Hoe de Nederlanders bezuinigen op zorg
Er gaat veel veranderen
Zorgverleners die nauwelijks iets weten over het systeem of het overheidsbeleid op het gebied van de gezondheidszorg weten ook onvoldoende wat hun in de toekomst boven het hoofd hangt. Een gewaarschuwd mens telt voor twee. Een goed geïnformeerd mens wellicht voor vier. Demonstreren tegen genomen besluiten heeft weinig zin. Laten wij hopen dat de overheid nog wel luistert naar zorgverleners die hun prestaties in getal in maat kunnen presenteren en bovendien kunnen bewijzen dat zij efficiënte zorg leveren van goede kwaliteit
Ans Ankoné
Het doet denken aan rapportcijfers. Wie veel onvoldoendes heeft, gaat niet over. Dat veroorzaakt stress. Misschien hebben mensen daarom een hekel aan verplichte nascholing en andere bewijzen dat zij hun inkomen waard zijn. Anderzijds: een echte vakman of vakvrouw is toch niet bang zijn om vakkennis en ervaring te bewijzen? Beter nog, die zou er fier op moeten zijn de prestaties te laten zien. Anderzijds, de klant mag er op vertrouwen dat een specialist uitstekende prestaties levert.
Eric Hans Eddes, darmchirurg in het Deventer Ziekenhuis en voorzitter van de Dutch Surgical Colorectal Audit, meent zelfs: “Alleen transparantie heeft geen zin. Je moet er wat mee doen en door te benchmarken krijg je inzicht waar goed en minder goed wordt gepresteerd.” Eddes meent dat registratie een onderdeel zou moeten zijn van de Diagnose Behandelcombinaties (DBC). Het zijn moedige specialisten die zoiets zeggen en: dit ook naar de letter doen.
Intussen werkt minister Edith Schippers (Volksgezondheid) aan een wettelijke basis om eindelijk het zo vermaledijde nationale Elektronisch Patiëntendossier (EPD) er door te krijgen. Zorgverzekeraars Nederland vindt het een plicht gegevens digitaal vast te leggen en op veilige wijze toegankelijk te hebben, voor zorgverleners die een behandelrelatie hebben met de patiënt. Dat hoort bij kwaliteit van zorg en het toezicht er op. En de patiënt moet integraal inzicht hebben op die medische gegevens, evenals op het behandelplan. Dat vergroot de betrokkenheid van de patiënt bij zijn behandeling.
De toepassing van E-health heeft alle aandacht van overheid en zorgverzekeraars, maar nog weinig van zorgverleners. Toch zijn telemonitoring, telebehandeling, E-consult, EPD, statistische procescontrole, zelfdiagnose door patiënten en E-buy, de aanschaf van medicijnen en thuistests, essentiële instrumenten om de solidariteit en toegankelijkheid in de zorg te garanderen bij een teruglopende arbeidsmarkt en een oplopende vraag. Daar moeten ook de patiënten aan meewerken.
Onder druk wordt alles vloeibaar
Met ingang van komend jaar kunnen de ziekenhuizen niet meer alle behandelingen aanbieden die zij willen. Waarom niet? Omdat er te veel medisch onverklaarbare interdokter- en interziekenhuisvariaties worden gesignaleerd, qua complicaties, mortaliteit en aantal ingrepen.
Dat blijkt uit onderzoek door Vectis en Plexus in opdracht van Zorgverzekeraars Nederland naar twaalf veelvoorkomende aandoeningen. Sommige operaties komen in de ene regio tussen 2 tot 5,5 keer zoveel voor als in de andere regio. De kans op operatieve verwijdering van spataderen is in de kop van Noord-Holland bijna drie keer zo groot als in de Achterhoek. Een rughernia wordt in sommige ziekenhuizen 5,5 keer vaker geopereerd dan in andere ziekenhuizen. Het is verschil is bij staar, galstenen, halsslagadervernauwing, heup- en knievervanging, liesbreuk en tonsillectomie kleiner, namelijk een factor twee.
Het ware fraaier geweest als dokters hun zelfregulering op deze wijze hadden benut, maar Zorgverzekeraar CZ moest met het initiatief komen om publiekelijk te melden welke ziekenhuizen niet betrouwbaar genoeg werden bevonden om mammaoperaties uit te voeren. Er zouden daar te weinig ingrepen worden gedaan, waardoor patiënten niet op de vereiste kundigheid en ervaring zouden kunnen rekenen. CZ heeft onlangs ook een prestatielijst voor blaasverwijderoperaties gepubliceerd. Die lijst is stevig onderbouwd door literatuuronderzoek en gesprekken met de Nederlandse Vereniging voor Urologie en patiëntenorganisaties. Daarvoor is bij de ziekenhuizen informatie verzameld. Het volume per locatie is bekeken, de aanwezigheid en samenstelling van het multidisciplinair overleg, de aanwezigheid van gespecialiseerde verpleegkundigen, ervaring met de behandeling en de aantallen complicaties en mortaliteit. Op grond van dit onderzoek heeft CZ de lat bij minimaal vijftig blaasverwijderingen per ziekenhuis per jaar gelegd. De Friesland heeft deze benadering voor de hele provincie Friesland overgenomen en andere verzekeraars zullen ongetwijfeld volgen.
Zorgverzekeraars zien kwaliteit
De protocollering heeft dus niet haar doel bereikt. Sommige artsen meenden dat zorgverzekeraars zich niet een dergelijk oordeel kunnen aanmatigen omdat zij geen notie van medische kwaliteit zouden hebben. Maar zorgverzekeraars kunnen eenvoudig op grond de data die zij aangeleverd krijgen het aantal operaties, complicaties en mortaliteitcijfers bij de ziekenhuizen vergelijken. Anders zouden zij immers ook niet ziekenhuizen kunnen selecteren en contracteren op basis van prijs, kwaliteit en ‘gepaste zorg’. En dat is hun wettelijke plicht. Straks valt 70 procent van de behandelingen onder de gereguleerde markt. Alleen spoedeisende hulp en zeer specialistische zorg – die slecht aan een paar ziekenhuis wordt toegestaan – vallen niet onder de tucht van de markt. Op die manier kunnen overbodige behandelingen bij plastische chirurgie, te grote ingrepen bij frêle ouderen en overgebruik van medicijnen, vooral depressiva, worden gereduceerd. Dure medicijnen worden minder snel vergoed en aan nieuwe dure medicijnen worden strengere voorschrijfeisen gesteld.
Den Haag presenteert de rekening voor een te dure gezondheidszorg.
Deze maatregelen zijn hard nodig, want het Kabinet Rutten staat voor een groot probleem. De ziekenhuisuitgaven zijn in vijf jaar tijd met 30 procent gestegen. De totale zorgkosten bedragen met ruim 62 miljard euro één vijfde van de collectieve uitgaven. De uitgaven stijgen tijdens deze kabinetsperiode naar verwachting tot 74 miljard euro. Steeds weer worden de budgetten overschreden. Die overschrijdingen zijn vooral te wijten aan de stijging van de zorgkosten. Dat probleem hadden de vorige kabinetten ook al, maar nu de economische malaise aanhoudt, bedreigen die hoge zorgkosten langzaamaan ook andere sectoren. De mensen zullen het aan diverse kanten merken. Zo stijgen de zorgpremies mee met de uitgaven en daalt de koopkracht navenant. Een gezin met twee modale inkomens besteedt nu al 15.000 euro per jaar aan zorg (gemiddeld 4.500 euro per persoon), een kwart van het bruto inkomen. De burgers zien echter alleen de nominale, vaste premie die zij maandelijks betalen. De rest betalen zij ongemerkt door inhoudingen bij de bron.
Is een zorgverzekering van 500 euro mogelijk?
Zorgverzekeraars Nederland hebben een rekensommetje gemaakt en denken dat het misschien wel voor veel minder kan, namelijk voor een premie van 500 euro bij een modaal inkomen. Wat moet daarvoor gebeuren?
Bij de zorgverzekeraars is niet zo veel te halen. Zij kosten slechts 3 tot 4 procent van de totale kosten. De zorgkosten daarentegen stijgen jaarlijks met 5 procent alleen al door volumestijging en prijsstijging, zelfs als wordt ingezet op efficiëntie, prestatiebekostiging, reductie van praktijkvariatie, doelmatiger voorschrijven en lagere inkomens van specialisten. Het beste zou zijn alle onnodige zaken uit het basispakket te schrappen: ongeveer één derde van alle behandelingen heeft namelijk geen evidence based effect. Onze overheid is – om politieke redenen – echter zeer huiverig om ook maar iets uit het pakket te schrappen. De rollator-affaire laat zien waarom. Vandaar het pleidooi voor E-health: zelfmanagement door de patiënt, regie over de eigen gezondheid en preventief investeren in die gezondheid.
Maar kennelijk is de nood zo hoog dat het Kabinet dit keer toch heeft aangekondigd het basispakket te willen versoberen. Daarnaast hanteert de overheid voor alle sectoren van de gezondheidszorg kortingen naar rato van hun overschrijdingen en bovendien moeten zij een bijdrage leveren om de financiële malaise te bedwingen. Medisch specialisten, huisartsen en paramedici komen er nog redelijk goed van af, maar de psychiatrie moet liefst 255 miljoen inleveren en de instellingen voor langdurige zorg zelfs 352 miljoen euro.
Minister Edith Schippers probeert alsnog het EPD door het Parlement te krijgen
In juni heeft minister Schippers alle betrokken partijen – artsen, patiënten, zorgverzekeraars, de zorgautoriteit, het College voor Zorgverzekeringen – om de tafel gekregen om het convenant Gepast Gebruik te ondertekenen en in juli heeft zij ook nog een akkoord gesloten met zorgaanbieders en zorgverzekeraars over beheerste kostenontwikkeling in de ziekenhuiszorg. Het mag niet meer worden dan 5,3 procent in plaats van de 6 tot 7 procent kostenstijging van de laatste jaren.
De Nederlandse Vereniging van Heelkunde heeft zich inmiddels van haar beste kant laten zien. Zij heeft kwaliteitsnormen opgesteld voor een aantal complexe niet veel voorkomende aandoeningen als verwijde aorta, alvleesklierkanker en longkanker. De normen gelden voor alle chirurgen in alle ziekenhuizen.
Misschien is 500 euro voor de zorgverzekering wel wat al te optimistisch, maar er komt schot in kwaliteit en efficiëntie.